Boek Denk als een rebel - Blog COCD door Frans Solleveld

COCD alumnus Frans Solleveld kennen we als iemand die graag rebels denkt. Bij het afscheid van zijn werkgever, gemeente Amsterdam, organiseerde hij een masterclass over rebelsheid. Dus vroegen we Frans om het boek ‘Denk als een rebel’ voor ons te lezen.

Het boek ‘Denk als een rebel: waarom diversiteit de sleutel is tot succes’ is geschreven door Matthew Syed (2019). Het boek is aanbevolen door James Dyson.

Denk jij nog niet rebels en ben je nieuwsgiering naar de masterclass “Een rebelse manier van werken”? Neem dan contact op met Frans voor meer informatie.

Het boek gaat vooral over het belang van diversiteit. Het begint over de CIA, “secret service” in de VS. Die hebben in de aanloop naar de 9/11-aanslag in 2001 een enorme steek laten vallen, namelijk: zij hebben het niet zien aankomen. Oorzaak: er was geen diversiteit in het aanstellingsbeleid en daardoor onvoldoende diversiteit in het denken. Hoe kwam dat? De CIA wilde alleen de allerbesten hebben en de besten waren nu eenmaal “toevallig” veel witte mannen. Mensen zijn geneigd iemand goed te vinden als “hij” op “mij” lijkt, ook in de manier van denken. De opzet van de aanslag op 9/11 in 2001 was uitermate creatief bedacht. Tot dan was dit voor iedereen ondenkbaar. De CIA had -met zoveel intelligentie- dit mogelijke scenario zelf al veel eerder bedacht moeten hebben.

En zo is het boek samengesteld uit voorbeelden in de vorm van verhalen, die elk aspect van de positieve effecten van diversiteit belichten. We beginnen als samenleving heel langzaamaan te beseffen dat diversiteit zinvol is, zeker als het gaat om vinden van oplossingen of signaleren van problemen.

Ik miste nog het prachtige verhaal van de NASA, die veel vroeger dan de CIA de les van diversiteit al heeft geleerd. Dit komt mooi naar voren in de film Hidden Figures uit 2016. Het gaat over drie zwarte vrouwen bij de NASA die bij de start van de ruimtevaart op allerlei manieren (racistisch) apart werden gezet. Uiteindelijk bleken ze onmisbare geniale rekenmeesters te zijn om banen in de ruimte te berekenen. Dat was nogal een leermoment.

In managementland is het (ooit mijn klasgenoot) Fons Trompenaars die in 1993 samen met Charles Hampden-Turner bekend werd met de wereldwijde bestseller “Riding the waves of culture”. Zij adviseerden grote multinationale bedrijven over al die verschillende culturen. Ze draaiden een gevoeld probleem om in een oplossing. Boodschap: maak gebruik van de voordelen van diversiteit.

Matthew Syed is dus niet de eerste die dit aansnijdt. Een leuk voorbeeld in het boek van Syed is de benadering van –jazeker- een generaal bij het bestrijden van een tumor met bestraling. Leerpunt: kom niet met een overmacht waarmee je ook het gezonde weefsel vernietigt, maar kom met vele kleine groepjes van meer kanten, die tegelijk in actie komen op de zelfde plek. Dit soort denken, waarbij je een idee overneemt uit een andere tak van sport staat ook bekend als “elegant stealing” of “cross industry innovation” (Ramon Vullings en Marc Heleven).

Mensen uit een andere omgeving hebben een andere manier van kijken naar het zelfde probleem. We moeten ons bewust zijn dat we niet weten wat we niet weten. En dat we er daardoor ook niet naar zoeken. Als je op zoek bent naar diepgang hierover, komt het boek De Zwarte Zwaan van Nassim Nicholas Taleb in dit opzicht met interessante adviezen, interessant voor het herkennen en inschatten van risico’s.

Het gaat er niet om dat diversiteit altijd beter is, maar dat je de kans vergroot dat je meer diverse benaderingen verzamelt, zodat je kunt kiezen en een menu samenstelt en combineert. Dan weet je wel meer van wat je niet wist. Je kunt al meteen met dit idee oefenen. Bijvoorbeeld: hoe zou een strategie van een arts een probleem van een generaal beter oplossen?

Voor mensen die willen lezen over diversiteit, in soorten en in voorbeelden is het boek van Syed zeker leerzaam. Ik vond de voorbeelden wel veel te uitvoerig beschreven.

En hoe zit het nu met het rebelse?

De titel en de ondertitel doen vermoeden dat diversiteit en rebels denken met elkaar hebben te maken. Die link is vooral te leggen via het woord “creativiteit”. Het boek gaat over heel veel, behalve over rebelsheid. Wie dat verwachtte, zoals ik, komt bedrogen uit. Het woord “rebels” wordt hooguit in verband gebracht met creatief of dwarsdenken en dat is het dan. De Engelstalige titel “Rebel Ideas” maakt het niet beter. De subtitel dekt de lading wel: het gaat over diversiteit in relatie tot creatief denken. En het gaat over netwerken tegenover individueel, gesloten of geïsoleerd werken. Jammer voor mij, een gemiste kans voor wat betreft het rebelse. Dus ga ik hier mijn eigen poging doen om “rebels denken” kort onder woorden te brengen.

Wat is rebels denken dan wel

Toevallig of niet, het boek dat ik voorafgaand aan dit boek van Syed las, was van de Correspondent Zo hadden we het niet bedoeld over de toeslagenaffaire. Bij het openslaan van het boek over rebels denken, dacht ik na enkele reacties op LinkedIn over het vorige boek: er was dus geen enkele ambtenaar die opstond en riep dat hij of zij er niet meer mee kon leven. (Voorbeeld: 18.000 euro terug vorderen vanwege een simpel foutje in de aanvraag.) Er ontstond bij de ambtenaren geen –rebelse- vasthoudende opstand tegen alles en iedereen: “Hier werk ik niet meer aan mee”.

Rebels denken is in mijn ogen niet de overtreffende trap van creatief denken. Er zijn meerdere betekenissen die vaak in verband worden gebracht met opstandig gedrag. Het is een intuïtieve drive die met een groot gevoel van de enige te zijn met een inzicht, alles op alles zet, door roeien en ruiten gaat om dit inzicht te realiseren en aan te tonen dat het werkt. Of om aan te tonen dat we iets vreselijks moeten voorkomen.

Voorbeelden in films: “Imitation game” (over Alan Turing) en “Erin Brockovich”. Denk ook aan namen als Albert Einstein, Aletta Jacobs, Steve Jobs en Rosa Parks.

“IT ALWAYS SEEMS
IMPOSSIBLE
UNTIL IT IS DONE”

– Nelson Mandela

Rebelsheid is als een gemoedstoestand, het komt en het gaat. En het kan vasthoudend zijn, zolang je nog geen gelijk krijgt. Voor anderen storend, maar het aandringen heeft een functie. Kijk maar eens hoe rijk onze samenleving is geworden met dank aan rebelsheid van een enkele individu, zie genoemde voorbeelden. Je bènt niet een rebel, je bent op een zeker moment of vaker rebels of burgerlijk ongehoorzaam, omdat het van binnen zo voelt.

WAAROM IS REBELS BELANGRIJK?

  • ziet en voelt waar anderen blind voor zijn
  • voor het rebelse geldt: “Those who have the privilege to know, have the duty to act.”
  • heeft diepgaande intuïtie dat iets mogelijk is
  • blijkt achteraf van wezenlijk belang.

En hier en nu: kijk eens in je eigen omgeving of in het nieuws: wie kun je nu allemaal opnoemen die in hun rebelse strijd zitten? Wie krijgt er nu geen of weinig aandacht en straks  het grote gelijk? En hoewel er de laatste tijd extreme of ronduit domme beweringen zijn te vinden op de sociale media, moet je dan toch ruimdenkend het kaf van het koren weten te scheiden. Iemand die rebels is, stelt de status quo ter discussie, en soms –blijkt later- terecht. Daar is moed, overtuiging en doorzettingsvermogen voor nodig, en daarom al bewonderenswaardig. En het brengt iets in beweging, zelfs als de rebel gestrand is.

Kijk eens naar je eigen verleden. Wat waren jouw rebelse momenten? Als kind, als puber, jong volwassene, en later. Momenten waarin je diep van binnen –zonder ego- je eigen gelijk voelt en iedereen -onwetend- tegen je lijkt te zijn. En hoe liep dat af? Misschien wel pijnlijk voor jou, maar je staat nog steeds achter jezelf van toen. Of je hebt uiteindelijk toch gelijk gehad, maar niemand wilde dat toegeven. In sommige situaties word je dan toch min of meer een held, dat jij toen al aan de bel hebt getrokken, dat jij het in een vroeg stadium allemaal wel zag, ook al drukte je jezelf wat heftig of ongelukkig uit. Maar er zijn er ook die anderen de eer gunnen, hoeven die zelf niet, want het gaat tenslotte om de inhoud.

Voor degenen die rebelsheid voelen in hun werk, eindig ik met dit plaatje van RebelsatWork.com. Eén van de gangmakers was medewerker bij….. de CIA.

What rebels want from their boss

Frans Solleveld
augustus 2021